ACT en oefeningen

ACT · OEFENINGEN · DAGELIJKS LEVEN

ACT en oefeningen

Wat kun je doen wanneer je hoofd blijft praten, een gevoel niet weggaat en je toch verder wilt? ACT geeft je geen knop om dat allemaal uit te zetten. Wel manieren om er anders mee om te gaan.

Acceptance and Commitment Therapy, kortweg ACT, draait om psychologische flexibiliteit. Dat klinkt nogal technisch voor iets wat je waarschijnlijk herkent: je wilt kunnen doen wat belangrijk voor je is, ook op dagen waarop je onzeker bent, verdriet voelt of jezelf van alles vertelt. Je hoeft niet te wachten tot je gedachten stil zijn voordat je een gesprek voert, een grens aangeeft of een keuze maakt.

Daarvoor gebruikt ACT oefeningen rond onder meer acceptatie, afstand nemen van gedachten, aandacht voor het moment en persoonlijke waarden. Zo'n oefening hoeft niet groot te zijn. Je kunt opmerken: ik heb de gedachte dat ik dit niet kan, in plaats van meteen te besluiten dat je het inderdaad niet kunt. Dat verandert de gedachte misschien niet. Het geeft je wel een moment om te kiezen wat je ermee doet.

Op deze pagina vind je uitleg over ACT en praktische oefeningen die je zelf kunt proberen. Je leest wat de methode beoogt, wat onderzoek erover zegt en hoe je haar toepast in gewone situaties: piekeren, grenzen stellen, vermijden of richting kiezen. Een oefening is geen examen dat je goed moet doen. Het is een manier om te ontdekken of er meer mogelijk is dan automatisch reageren zoals je altijd deed.

Lees verder over ACT en oefeningen

ACT wordt pas echt begrijpelijk wanneer je ermee gaat oefenen. Niet omdat één oefening ineens al je gedachten of gevoelens verandert, maar omdat je kunt ervaren dat er meer mogelijk is dan vechten, vermijden of automatisch meegaan met alles wat je hoofd vertelt.

Op deze pagina vind je verschillende ACT oefeningen rond acceptatie, defusie, aandacht, waarden en gedrag. Je hoeft ze niet allemaal te doen. Kies vooral een oefening die past bij waar jij op dit moment tegenaan loopt.

Wat zijn ACT oefeningen?

ACT oefeningen helpen je oefenen met psychologische flexibiliteit: gedachten en gevoelens opmerken zonder er automatisch door gestuurd te worden, aanwezig blijven bij wat er gebeurt en handelen in de richting van wat jij belangrijk vindt.

Een ACT oefening is dus meestal niet bedoeld om een vervelend gevoel zo snel mogelijk weg te krijgen. Dat verschil is belangrijk. Wanneer het doel steeds wordt om angst, verdriet of spanning te verwijderen, kan de strijd tegen die gevoelens juist steeds meer ruimte innemen.

Wil je eerst begrijpen waar ACT precies op gebaseerd is? Lees dan Wat is ACT?. Op deze pagina blijven we vooral bij het oefenen.

Waar oefen je mee binnen ACT?

ACT kent verschillende processen die samen bijdragen aan psychologische flexibiliteit. In de praktijk lopen ze voortdurend door elkaar heen.

Openstellen

Acceptatie

Ruimte maken voor gevoelens, lichamelijke sensaties en ervaringen die je liever niet zou hebben.

Afstand nemen

Defusie

Gedachten leren zien als gedachten, in plaats van automatisch als feiten of opdrachten.

Aanwezig zijn

Hier en nu

Je aandacht bewust terugbrengen naar wat er op dit moment werkelijk gebeurt.

Perspectief

Zelf als context

Ervaren dat jij meer bent dan één gedachte, gevoel, rol of verhaal over jezelf.

Richting

Waarden

Onderzoeken welke kwaliteiten en richtingen voor jou echt belangrijk zijn.

Doen

Toegewijd handelen

Kleine concrete stappen zetten in de richting van je waarden, ook wanneer ongemak meegaat.

ACT oefeningen rond acceptatie, defusie, aandacht, waarden en toegewijd handelen
ACT draait niet om één perfecte oefening, maar om steeds opnieuw oefenen met ruimte en richting.

ACT oefeningen voor acceptatie

Acceptatie betekent binnen ACT niet dat je iets leuk moet vinden, goed moet keuren of passief moet ondergaan. Het betekent dat je stopt met extra energie steken in een strijd tegen een ervaring die er op dat moment toch al is.

Oefening 1

Ruimte maken

Merk op waar je een vervelend gevoel in je lichaam het duidelijkst ervaart. Misschien spanning in je borst, druk in je buik of een brok in je keel.

  1. Beschrijf zo feitelijk mogelijk wat je voelt.
  2. Probeer het gevoel niet kleiner te maken.
  3. Adem rustig en stel je voor dat er letterlijk wat meer ruimte rondom de sensatie ontstaat.
  4. Vraag jezelf: kan dit gevoel er één minuut zijn zonder dat ik het hoef op te lossen?

Wie gevoelens vaak probeert weg te drukken of op te lossen, kan ook verder lezen bij Emoties toelaten.

ACT oefeningen voor defusie

Bij cognitieve defusie oefen je om iets meer afstand te krijgen tot gedachten. Je hoeft een gedachte niet weg te krijgen. Je verandert vooral de manier waarop je ermee omgaat.

Oefening 2

“Ik heb de gedachte dat...”

Neem een gedachte die regelmatig terugkomt, bijvoorbeeld: “Ik kan dit niet.”

Zeg vervolgens:

“Ik heb de gedachte dat ik dit niet kan.”

En daarna:

“Ik merk dat ik de gedachte heb dat ik dit niet kan.”

De inhoud is niet veranderd. Toch ontstaat er vaak een klein verschil tussen jou en wat je hoofd vertelt.

Oefening 3

Geef je hoofd een naam

Merk je dat je hoofd opnieuw hetzelfde verhaal vertelt? Geef het patroon een herkenbare naam, bijvoorbeeld:

  • het “ik-doe-het-nooit-goed”-verhaal;
  • de rampenfilm;
  • de innerlijke beoordelaar;
  • het “wat-als”-kanaal.

Het doel is niet om de gedachte belachelijk te maken. Je oefent alleen in herkennen: daar is dat verhaal weer.

Wanneer je hoofd vooral blijft herhalen, analyseren en vooruitdenken, sluit Piekeren en gedachten hier goed op aan.

ACT mindfulness oefeningen voor het hier en nu

Mindfulness binnen ACT gaat niet per se over ontspannen. Het gaat over bewust aanwezig zijn bij wat er nu gebeurt, ook wanneer dat moment niet bijzonder rustig voelt.

5 dingen opmerken

Sta even stil en merk bewust op:

  • 5 dingen die je ziet;
  • 4 dingen die je voelt;
  • 3 dingen die je hoort;
  • 2 dingen die je ruikt;
  • 1 ding dat je proeft.

Voeten op de grond

Breng gedurende ongeveer een minuut je aandacht naar het contact tussen je voeten en de vloer.

Wanneer je afdwaalt, merk je dat simpelweg op en breng je je aandacht opnieuw terug.

Een ACT oefening hoeft je niet beter te laten voelen

Dat klinkt misschien vreemd, maar het is een belangrijk onderscheid. Een oefening kan nuttig zijn terwijl angst, verdriet of spanning nog steeds aanwezig zijn.

De vraag is niet alleen: “Voel ik me nu beter?”
Maar ook: “Helpt dit mij om flexibeler te reageren en te doen wat voor mij belangrijk is?”

ACT oefeningen voor waarden

Waarden geven richting aan gedrag. Ze zijn geen eindpunt dat je kunt afvinken, maar beschrijven hoe je wilt omgaan met jezelf, anderen en de dingen die belangrijk voor je zijn.

Oefening 4

Wat wil je dat zichtbaar wordt?

Kies één gebied van je leven, bijvoorbeeld relaties, werk, gezondheid of vriendschap.

Vraag jezelf vervolgens:

  1. Wat vind ik hier werkelijk belangrijk?
  2. Welke kwaliteit wil ik in mijn gedrag laten zien?
  3. Wat zou iemand morgen concreet aan mij kunnen zien als ik daarnaar handel?

Van “ik wil een goede vriendin zijn” kun je bijvoorbeeld komen bij: ik wil aandachtig, eerlijk en betrokken handelen.

Wil je hier uitgebreider mee aan de slag? Bekijk dan Persoonlijke waarden.

ACT oefening waarbij iemand vanuit persoonlijke waarden een kleine stap kiest
Een kleine stap in een belangrijke richting kan waardevoller zijn dan wachten tot alle twijfel verdwenen is.

ACT oefeningen bij angst en piekeren

Bij angst en piekeren ontstaat gemakkelijk de neiging om eerst zekerheid te willen voordat je verdergaat. Je hoofd probeert mogelijke risico’s vooraf op te lossen. Alleen is volledige zekerheid vrijwel nooit beschikbaar.

Oefening 5

Neem de gedachte mee

Kies een kleine handeling die je belangrijk vindt maar die je uitstelt vanwege spanning of twijfel.

Schrijf de gedachte op die je tegenhoudt, bijvoorbeeld: “Straks gaat het mis.”

Probeer vervolgens niet eerst van die gedachte af te komen. Vraag: kan ik deze gedachte meenemen terwijl ik één kleine stap zet?

Hetzelfde principe is bruikbaar bij vermijden en uitstellen: niet wachten tot ongemak volledig verdwenen is, maar onderzoeken welke kleine stap ondanks dat ongemak mogelijk is.

Een oefening voor afstand tot je zelfbeeld

Sommige gedachten gaan niet alleen over wat je doet, maar over wie je denkt te zijn: ik ben onzeker, ik ben moeilijk, ik ben zwak, ik ben mislukt.

Oefening 6

Van “ik ben” naar “ik merk”

Verander: “Ik ben onzeker.”

in:

“Ik merk dat er op dit moment onzekerheid is.”

Daarmee ontken je onzekerheid niet. Je maakt alleen ruimte voor het idee dat jij groter bent dan één tijdelijke ervaring of één verhaal over jezelf.

Welke ACT oefening past bij mij?

Je vecht tegen gevoelens

Begin met een oefening rond acceptatie en ruimte maken.

Je zit vast in gedachten

Kies eerst een oefening rond defusie.

Je leeft vooral in je hoofd

Probeer een oefening rond aandacht en het hier en nu.

Je weet niet welke kant je op wilt

Begin met het verkennen van je waarden.

Er is geen perfecte volgorde. Een ACT oefening is vooral nuttig wanneer je ermee onderzoekt wat er gebeurt en vervolgens iets anders kunt proberen.

Veelgestelde vragen over ACT oefeningen

Wat zijn ACT oefeningen?

ACT oefeningen zijn praktische manieren om psychologische flexibiliteit te trainen. Ze richten zich onder andere op acceptatie, cognitieve defusie, mindfulness, waarden en handelen in een richting die voor jou belangrijk is.

Welke ACT oefening helpt bij piekeren?

Bij piekeren zijn vooral defusie-oefeningen nuttig. Je oefent dan niet om de gedachte te stoppen, maar om haar eerder te herkennen als een gedachte. Een eenvoudige oefening is om voor een piekergedachte te zetten: “Ik merk dat ik de gedachte heb dat...”.

Wat is een ACT oefening voor acceptatie?

Een acceptatie-oefening helpt je ruimte maken voor een gevoel of lichamelijke sensatie zonder die direct te veranderen. Je kunt bijvoorbeeld bewust opmerken waar je spanning voelt en gedurende een korte periode oefenen om die ervaring aanwezig te laten zijn.

Wat is defusie binnen ACT?

Defusie betekent dat je leert gedachten te bekijken als mentale gebeurtenissen in plaats van automatisch als feiten. De gedachte blijft mogelijk bestaan, maar hoeft minder bepalend te worden voor wat je doet.

Zijn mindfulness oefeningen onderdeel van ACT?

Ja. Bewuste aandacht voor het huidige moment is één van de processen binnen ACT. Het doel is daarbij niet noodzakelijk ontspanning, maar leren aanwezig zijn bij wat er werkelijk gebeurt.

Moet een ACT oefening ervoor zorgen dat ik me beter voel?

Nee. Een oefening kan nuttig zijn zonder dat een vervelend gevoel meteen afneemt. Binnen ACT is vooral relevant of je flexibeler kunt omgaan met wat je ervaart en meer ruimte krijgt om te handelen naar wat voor jou belangrijk is.

Kan ik ACT oefeningen zelf doen?

Veel eenvoudige ACT oefeningen kun je zelfstandig uitproberen. Wanneer je merkt dat emoties, angst of andere klachten erg intens zijn of je dagelijks functioneren sterk beïnvloeden, kan professionele begeleiding helpen om oefeningen beter af te stemmen op jouw situatie.

Lees verder over onderwerpen die hierbij aansluiten

ACT oefeningen krijgen meer betekenis wanneer je ze koppelt aan iets wat je in je eigen leven herkent. Deze drie thema’s sluiten direct aan op de oefeningen hierboven.

Nog meer lezen?

Bekijk alle artikelen van Praktijk SAOR over ACT, psychologie, relaties, gedachten, gevoelens en persoonlijke ontwikkeling.

Naar alle blogs