Humoristische illustratie van iemand die bij binnenkomst in de supermarkt vergeet waarvoor ze kwam

Waarom je in de supermarkt ineens vergeet waarvoor je kwam

Praktijk SAOR · Psychologie in het echte leven

Waarom je in de

supermarkt ineens vergeet waarvoor je kwam


Je loopt doelgericht naar binnen. De deuren schuiven open. En dan: leegte. Melk? Shampoo? Een nieuw leven? Welkom bij het doorway effect.

Je wist het nog op de parkeerplaats. Sterker nog: je wist het nog toen je je winkelmandje pakte. Maar ergens tussen de automatische deur en het eerste schap is de informatie verdwenen. Je staat tussen de aanbiedingen en denkt: waar kwam ik nou eigenlijk voor?

Dat heeft dus echt een naam

Humoristische illustratie van iemand die bij binnenkomst in de supermarkt vergeet waarvoor ze kwam

Psychologen noemen dit verschijnsel het doorway effect. Onderzoek van Radvansky en collega’s laat zien dat informatie soms minder toegankelijk wordt wanneer we van de ene ruimte naar de andere gaan. In experimenten onthielden mensen informatie slechter nadat ze door een deuropening naar een nieuwe ruimte waren gegaan dan wanneer ze binnen dezelfde ruimte bleven (Radvansky & Copeland, 2006; Radvansky et al., 2011).

De deur zelf is waarschijnlijk niet magisch. Het idee is dat je brein ervaringen opdeelt in gebeurtenissen of contexten. Een overgang van de ene ruimte naar de andere kan zo’n grens markeren: de ene situatie is klaar, de volgende begint. Wat bij de vorige context hoorde, kan daardoor nét wat minder makkelijk beschikbaar worden.

Kort gezegd

Je brein denkt niet letterlijk: “Nieuwe kamer, verwijder boodschappenlijst.” Maar een verandering van context kan wel invloed hebben op wat op dat moment makkelijk uit je geheugen naar boven komt.

Dus je geheugen is niet kapot?

Nee. Een keer vergeten waarom je ergens naartoe liep, zegt op zichzelf niets ernstigs over je geheugen. Het is juist een aardig voorbeeld van hoe sterk geheugen samenhangt met context. We denken graag dat herinneringen ergens keurig opgeslagen liggen en dat we ze simpelweg “ophalen”. In werkelijkheid werkt geheugen dynamischer. Wat je op een bepaald moment kunt herinneren, hangt mede samen met waar je bent, waar je aandacht ligt en wat er vlak daarvoor gebeurde.

Soms ben je niet vergeten wát je wilde doen. Je brein is alleen even kwijt in welk hoofdstuk dat plan thuishoorde.

Waarom helpt teruglopen soms?

Humoristische illustratie van iemand die in een supermarktgangpad opnieuw vergeet wat ze wilde halen

Veel mensen herkennen dit: je loopt terug naar de kamer waar je vandaan kwam en ineens weet je het weer. Dat past bij het idee dat context als geheugensteun kan werken. Je komt terug in de omgeving waarin de gedachte ontstond, en bepaalde aanwijzingen worden opnieuw beschikbaar. Dat betekent niet dat teruglopen altijd werkt. Onderzoek naar het doorway effect laat juist zien dat het effect niet volledig verdwijnt zodra de oorspronkelijke omgeving weer wordt hersteld. Het geheugen is dus iets ingewikkelder dan “ga terug en alles verschijnt weer” (Radvansky et al., 2011).

Waarom gebeurt dit juist bij kleine dingen?

Omdat kleine voornemens vaak weinig houvast hebben. “Ik moet melk pakken” is geen indrukwekkend levensdoel met emotionele lading of uitgebreide voorbereiding. Het is een kort stukje informatie dat makkelijk wordt verdrongen door iets nieuws: een aanbieding, iemand die je groet, je telefoon die trilt of een rek met twaalf soorten pindakaas. Hoe meer je aandacht verspringt, hoe groter de kans dat zo’n tijdelijk plan uit beeld raakt. Dat hoeft niet door een deur te komen; de deuropening is vooral een treffend voorbeeld van een duidelijke contextwissel.

En wat heeft ACT hiermee te maken?

Niet heel veel met de deuropening zelf. ACT gaat je niet leren hoe je melk telepathisch in je werkgeheugen houdt. Maar het verschijnsel laat wel iets zien wat binnen Acceptance and Commitment Therapy belangrijk is: je aandacht is beweeglijk en je gedachten zijn geen perfect controlesysteem. ACT richt zich op psychologische flexibiliteit: bewust opmerken wat er nu gebeurt en vervolgens je aandacht en gedrag opnieuw richten op wat op dat moment belangrijk is (Hayes et al., 2012). Je hoeft dus niet van elk klein mentaal haperinkje een probleem te maken. Je kunt simpelweg opmerken: “Ik ben kwijt waarvoor ik hier stond.” En vervolgens opnieuw oriënteren. Dat is eigenlijk verrassend ACT-achtig: niet discussiëren met je brein, maar kijken wat nu helpt.

Een mini-oefening voor bij de koelkast

Sta je weer met de deur open alsof de kaas je persoonlijk antwoord gaat geven?

  1. Stop één seconde. Kijk om je heen in plaats van harder na te denken.
  2. Ga terug naar het vorige moment. Wat was je aan het doen vlak voordat je hierheen liep?
  3. Maak het concreet. Zeg hardop of in jezelf: “Ik kwam hier voor ___.”
  4. En als je het nog niet weet: loop terug. Je bent toch al onderweg.

Niet omdat dit een wetenschappelijk bewezen behandeling is, maar omdat context en gerichte aandacht je geheugen een zetje kunnen geven.

Moet je voortaan bang zijn voor deuren?

Absoluut niet. De praktische conclusie is vooral grappig eenvoudig: je geheugen werkt niet los van de omgeving. Overgangen, afleiding en nieuwe prikkels kunnen invloed hebben op wat je op dat moment kunt oproepen. Een boodschappenlijstje kan deze ongein trouwens ook gewoon voorkomen, als je die niet in de kamer hebt laten liggen! 

Bronnen

Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press.

Radvansky, G. A., & Copeland, D. E. (2006). Walking through doorways causes forgetting: Situation models and experienced space. Memory & Cognition, 34(5), 1150–1156.

Radvansky, G. A., Krawietz, S. A., & Tamplin, A. K. (2011). Walking through doorways causes forgetting: Further explorations. The Quarterly Journal of Experimental Psychology, 64(8), 1632–1645.

Terug naar blog

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.