Waarom goede coaching begint met begrijpen wat je doet

Waarom goede coaching begint met begrijpen wat je doet

SAOR · PSYCHOSOCIALE BASISKENNIS · COACHING

Waarom goede coaching begint met begrijpen wat je doet


Iedereen mag zich coach noemen. Maar wat betekent dat eigenlijk voor de kwaliteit van begeleiding? En waarom vind ik psychologische basiskennis zo belangrijk binnen SAOR?

In Nederland is coaching een vrij beroep. Dat betekent dat de titel 'coach' niet wettelijk beschermd is. Je hoeft geen specifieke opleiding te hebben afgerond om jezelf coach te mogen noemen. Dat maakt coaching toegankelijk en veelzijdig. Er zijn ontzettend goede coaches met verschillende achtergronden en specialisaties. Maar het betekent ook dat de kennis en deskundigheid van coaches behoorlijk kunnen verschillen. 

En juist dat vind ik iets om bij stil te staan. Want wanneer iemand bij je aanklopt met stress, onzekerheid, vastgelopen patronen of andere persoonlijke moeilijkheden, vertrouwt diegene je vaak een behoorlijk kwetsbaar stukje van zichzelf toe. Dan vind ik dat goede bedoelingen, een luisterend oor en een verzameling mooie coachvragen niet voldoende zijn. Niet omdat coaching ingewikkelder gemaakt moet worden dan nodig is. Maar omdat menselijk gedrag nu eenmaal ingewikkelder is dan het soms lijkt.

Waarom ik binnen SAOR investeer in psychologische basiskennis

Vanuit die overtuiging volgde ik de opleiding "Psychosociale Basiskennis (PSBK)". Daarmee verdiep ik me in de wetenschappelijke achtergrond van menselijk gedrag, biologische en psychische processen en de manier waarop verschillende factoren elkaar beïnvloeden. Ik wil namelijk niet alleen weten welke coachtechnieken ik kan inzetten, maar vooral begrijpen waarom een bepaalde benadering in een specifieke situatie wel of juist niet passend kan zijn.

Wat gebeurt er bijvoorbeeld wanneer iemand langdurig onder spanning staat? Hoe beïnvloeden gedachten ons gedrag? Welke rol spelen aangeleerde patronen? En wanneer zijn klachten mogelijk zo ernstig dat coaching niet de juiste vorm van ondersteuning is? Voor mij zijn dat geen bijzaken. Het zijn belangrijke vragen wanneer je verantwoord met mensen wilt werken.

De theoretische basis

Wat is Psychosociale Basiskennis (PSBK)?

Psychosociale Basiskennis is een opleiding waarin je kennis opdoet over menselijk gedrag, psychisch functioneren en de wisselwerking tussen lichamelijke, psychologische en sociale factoren.

Zo komen onder andere de volgende onderwerpen aan bod:

  • Algemene psychologie en psychologische stromingen.
  • Ontwikkelingspsychologie en de menselijke levensloop.
  • Psychopathologie en het herkennen van psychische klachten en stoornissen.
  • De wisselwerking tussen lichaam en psyche.
  • Professionele gespreksvoering en begeleidingsvaardigheden.
  • Het herkennen van signalen waarbij doorverwijzing naar een andere zorgprofessional nodig kan zijn.

Wat betekent dit voor mijn coaching?

Deze kennis helpt mij om breder naar cliëntvragen te kijken, onderbouwde afwegingen te maken en mijn professionele grenzen te herkennen. Een PSBK-opleiding maakt iemand niet automatisch psycholoog of behandelaar. Het is ook geen garantie voor goede coaching. Maar het biedt wel een waardevolle theoretische basis waarop je als coach verder kunt bouwen. En precies daarom vind ik deze opleiding zo belangrijk voor SAOR.

Een cliënt is meer dan de klacht waarmee iemand binnenkomt

Een van de dingen die ik interessant vind aan psychologie, is dat dezelfde klacht vanuit verschillende perspectieven bekeken kan worden. Neem bijvoorbeeld stress. We hebben al snel de neiging om daar een oplossing aan te koppelen. Meer ontspannen. Beter plannen. Grenzen stellen. Misschien een ademhalingsoefening erbij. Dat kunnen allemaal nuttige interventies zijn. Maar wat als de stress door iets anders in stand wordt gehouden dan je in eerste instantie denkt? Dan kun je iemand leren ontspannen, terwijl de onderliggende factoren onvoldoende aandacht krijgen. Om te laten zien waarom die bredere blik zo belangrijk is, nemen we een fictieve cliënt als voorbeeld.

✦

Maak kennis met Sophie

Sophie is 38 jaar. Ze heeft twee kinderen, een leuke baan en een agenda die inmiddels bijna een eigen postcode verdient. De laatste maanden slaapt ze slecht, piekert ze veel en voelt ze zich voortdurend opgejaagd. Op haar werk zegt ze vrijwel overal ja op. Thuis heeft ze het gevoel dat ze voor alles verantwoordelijk is. Zelfs wanneer ze eindelijk op de bank zit, denkt ze aan alles wat nog moet gebeuren. Haar omgeving zegt dat ze gewoon wat rustiger aan moet doen. Alleen weet Sophie dat zelf ook wel. De interessante vraag is: waarom lukt haar dat niet?

Zes perspectieven op dezelfde stress

Vanuit het biologische perspectief onderzoeken we welke rol lichamelijke processen spelen. Hoe is haar slaap? Hoe reageert haar stresssysteem? En krijgt haar lichaam voldoende gelegenheid om te herstellen?

Het behavioristische perspectief kijkt naar aangeleerd gedrag. Misschien heeft Sophie geleerd dat hard werken en anderen helpen waardering oplevert. Wanneer ze ja zegt, krijgt ze complimenten. Wanneer ze nee zegt, voelt ze zich schuldig. Zo kan gedrag zichzelf blijven versterken.

Vanuit het cognitieve perspectief kijken we naar haar gedachten en overtuigingen. Misschien denkt Sophie voortdurend: Ik mag niemand teleurstellen. Als ik het niet doe, gaat het mis. Die gedachten kunnen haar stress versterken en haar gedrag beïnvloeden.

Het psychodynamische perspectief onderzoekt of onbewuste patronen en vroegere ervaringen een rol spelen. Misschien voelde Sophie zich vroeger vooral gewaardeerd wanneer ze sterk was en voor anderen zorgde. Dat is een mogelijke verklaring om samen te onderzoeken, geen conclusie die je zomaar kunt trekken.

De ontwikkelingspsychologie kijkt naar Sophies levensfase. Ze combineert werk, ouderschap, relaties en persoonlijke behoeften. Wat tien jaar geleden goed werkte, hoeft nu niet meer bij haar leven te passen.

En vanuit het sociaal-culturele perspectief kijken we naar haar omgeving. Hoeveel druk ervaart ze vanuit haar werk? Hoe zijn de verantwoordelijkheden thuis verdeeld? En welke maatschappelijke verwachtingen spelen mee?

Zes invalshoeken. Zes verschillende soorten vragen. En mogelijk zes puzzelstukjes van hetzelfde verhaal.

Psychologie in het kort

De zes psychologische perspectieven

  • Biologisch Hersenen, zenuwstelsel, hormonen, erfelijkheid en lichamelijke processen.
  • Behavioristisch Aangeleerd gedrag, conditionering en de invloed van beloning en gevolgen.
  • Cognitief Gedachten, overtuigingen, interpretaties en informatieverwerking.
  • Psychodynamisch Onbewuste processen, innerlijke conflicten en vroegere ervaringen.
  • Ontwikkelingspsychologisch De ontwikkeling gedurende de levensloop en de invloed van verschillende levensfasen.
  • Sociaal-cultureel Relaties, sociale normen, culturele verwachtingen en leefomstandigheden.

Waarom combineren we deze perspectieven?

Omdat menselijk gedrag zelden vanuit één oorzaak te verklaren is. Verschillende perspectieven maken andere factoren zichtbaar en helpen om niet te snel conclusies te trekken.

Het zijn geen zes diagnoses, maar zes manieren om vragen te stellen en mogelijke verklaringen te onderzoeken.

Waarom die achtergrond voor mij het verschil maakt

Stel dat Sophie alleen leert om vaker nee te zeggen. Dat kan haar absoluut helpen. Maar misschien blijft ze ondertussen slecht slapen, piekeren en zich schuldig voelen zodra ze even niet productief is. Of stel dat we ons uitsluitend richten op haar gedachten, terwijl de werkdruk en verantwoordelijkheden thuis structureel te hoog blijven. Dan bestaat de kans dat we slechts een deel van het probleem aanpakken.

Juist daarom vind ik een gedegen psychologische basis zo waardevol. Niet omdat ik als coach alles moet weten of iedere klacht moet kunnen verklaren. Dat zou behoorlijk ambitieus zijn. Maar omdat ik wil weten welke vragen belangrijk kunnen zijn, welke factoren mogelijk meespelen en wanneer mijn eigen deskundigheid niet voldoende is en dat laatste vind ik heel belangrijk om te weten. Je werkt immers met mensenlevens.

Binnen SAOR wil ik coaching bieden die niet alleen prettig en persoonlijk is, maar ook zorgvuldig en bewust wordt vormgegeven. Dat betekent aandacht voor de mens achter de hulpvraag, zonder direct een verklaring of oplossing op te leggen.

Niet zomaar iets doen omdat het misschien helpt

Er bestaan ontzettend veel coachingstechnieken. En sommige kunnen heel waardevol zijn. Maar een techniek is geen doel op zich. Niet iedere cliënt heeft hetzelfde nodig. Niet iedere vorm van stress ontstaat op dezelfde manier. En niet iedere hulpvraag hoort binnen de grenzen van coaching thuis. Daarom wil ik mijn begeleiding niet uitsluitend baseren op intuïtie, ervaring of wat toevallig goed klinkt. Ik wil begrijpen wat ik doe, waarom ik het doe en welke afwegingen daarbij horen. Dat is voor mij de meerwaarde van de PSBK-opleiding. En daarmee ook een belangrijk onderdeel van wat ik binnen SAOR wil neerzetten.

Goede coaching begint voor mij niet bij het kiezen van een techniek, maar bij het zorgvuldig proberen te begrijpen van de mens tegenover je.

Achter een klacht zit geen standaard stappenplan. Daar zit een mens. Met een eigen geschiedenis, eigen overtuigingen, een eigen lichaam en een eigen omgeving. En die verdient meer dan een goedbedoelde oplossing die toevallig voor iemand anders werkte.

Bronnen en verdere verdieping

CPION – Medische en psychosociale basiskennis. www.cpion.nl/page/basiskennis

PLATO – Eindtermen voor medische en psychosociale basiskennis, Universiteit Leiden.

Sophie is een fictieve cliënt. De beschreven perspectieven bieden mogelijke verklaringsrichtingen en zijn geen diagnoses.

Terug naar blog

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.