Angst voor afwijzing
Een onbeantwoord appje kan voelen als afwijzing. Hoe weet je wat er echt speelt?
RELATIES · AFWIJZING · ACT
Een bericht blijft onbeantwoord en ineens gaat het niet meer over dat bericht. Je vraagt je af of je iets verkeerd hebt gedaan, te veel was of misschien niet meer belangrijk bent.
Afwijzing doet pijn. Dat geldt voor bijna iedereen. Maar wanneer je erg gevoelig bent voor mogelijke afwijzing, kan ook iets onduidelijks al veel losmaken: een kort antwoord, een afgezegde afspraak, iemand die online is maar niet op jou reageert. Je hoofd probeert te begrijpen wat er gebeurt en vult de stilte ondertussen zelf in. Is diegene boos? Wil hij afstand? Heb ik iets verkeerd gezegd?
Je kunt dan behoefte krijgen aan bevestiging, juist afstand nemen voordat de ander dat doet, of ieder volgend signaal nauwkeurig gaan bekijken. Dat is begrijpelijk: je probeert jezelf te beschermen tegen iets wat je liever niet opnieuw voelt. Alleen zegt een onbeantwoord bericht op zichzelf nog niet wat iemand denkt of voelt. Het verschil tussen wat je weet en wat je vreest, wordt op zo'n moment behoorlijk belangrijk.
Op deze pagina vind je artikelen over angst voor afwijzing, afwijzingsgevoeligheid, onzekerheid in contact en de betekenis die je aan afstand geeft. Je leest hoe zulke gedachten en gevoelens kunnen ontstaan en wat je kunt doen wanneer je hoofd alvast het ergste verhaal schrijft. Binnen ACT hoef je de angst niet eerst weg te krijgen: je oefent om het op te merken en vervolgens te kiezen hoe jij met de ander én met jezelf wilt omgaan.
Bijna niemand vindt het prettig om afgewezen te worden. Maar soms wordt niet de afwijzing zelf het grootste probleem, maar vooral de mogelijkheid dat het zou kunnen gebeuren.
Je zegt liever niets dan het risico te lopen dat iemand je mening afwijst. Je past je aan om aardig gevonden te worden, zoekt bevestiging in een relatie of houdt juist afstand voordat een ander dat kan doen.
Angst voor afwijzing kan daardoor invloed krijgen op relaties, vriendschappen, werk en de keuzes die je maakt. Op deze pagina lees je hoe je het herkent, waar het vandaan kan komen en hoe je er vanuit ACT anders mee kunt leren omgaan.
Angst voor afwijzing is de sterke vrees dat een ander je niet accepteert, afkeurt, niet kiest of niet goed genoeg vindt.
Die angst kan al ontstaan voordat er daadwerkelijk iets is gebeurd. Een kort berichtje, een andere toon, geen reactie of een kritische opmerking kan voldoende zijn om twijfel op gang te brengen.
Afwijzing raakt aan iets heel menselijks: de behoefte om erbij te horen. Gevoelig zijn voor afwijzing is daarom niet vreemd. Het wordt vooral lastig wanneer je zoveel energie gaat steken in het voorkomen ervan dat je steeds minder vrij bent om te zeggen, doen of kiezen wat voor jou belangrijk is.
Angst voor afwijzing ziet er niet bij iedereen hetzelfde uit. De één zoekt veel bevestiging, terwijl een ander juist afstand houdt. Beide reacties kunnen bedoeld zijn om dezelfde pijn te voorkomen.
Soms wordt hiervoor ook het begrip afwijzingsgevoeligheid gebruikt. Je bent dan sterk alert op signalen dat iemand je mogelijk afwijst. Vooral bij onduidelijke situaties kan je hoofd zelf gaan invullen wat een ander waarschijnlijk denkt of bedoelt.
Herken je vooral dat eindeloze analyseren? Lees dan ook verder bij Piekeren en gedachten.
Er bestaat niet één oorzaak. Vaak is het een combinatie van ervaringen, overtuigingen en manieren waarop je hebt geleerd jezelf te beschermen.
Bijvoorbeeld kritiek, buitensluiting, pesten, verlies, onvoorspelbare reacties van anderen of eerdere afwijzingen.
Bijvoorbeeld dat je leuk gevonden moet worden, geen fouten mag maken of dat mensen vertrekken wanneer je jezelf echt laat zien.
Zulke gedachten kunnen heel overtuigend voelen. Toch is een gedachte niet automatisch een feit. De vraag is vooral wat er gebeurt wanneer je je gedrag steeds door die gedachte laat bepalen.
Die strategie kan op korte termijn opluchting geven, maar op langere termijn je wereld juist kleiner maken.
In een liefdesrelatie kan angst voor afwijzing extra sterk worden. Juist wanneer iemand belangrijk voor je is, staat er emotioneel meer op het spel.
Je zoekt bevestiging, vraagt of alles goed zit of probeert snel duidelijkheid te krijgen zodra je onzekerheid voelt.
Je deelt minder, trekt je terug of doet alsof iets je niet raakt. Als iemand niet dichtbij komt, kan diegene je misschien ook minder raken.
Twee tegengestelde reacties kunnen dus dezelfde functie hebben: jezelf beschermen tegen mogelijke afwijzing.
Als je dit vooral in relaties herkent, sluit de pagina Hechting en afstand hier goed op aan.
De begrippen overlappen, maar leggen een ander accent. Bij angst voor afwijzing gaat het vooral om de angst dat iemand je afkeurt, niet kiest of niet accepteert. Bij verlatingsangst ligt de nadruk meer op de angst dat iemand daadwerkelijk weggaat.
In het dagelijks leven kunnen beide natuurlijk tegelijk voorkomen.
Niet vragen betekent dat je geen nee kunt krijgen. Niet daten betekent dat je niet romantisch kunt worden afgewezen. Je aanpassen verkleint misschien de kans op een conflict.
Dat werkt op korte termijn verrassend goed: de spanning zakt. Precies daardoor kan je brein leren dat vermijden blijkbaar noodzakelijk was.
Je krijgt dan geen kans om te ontdekken dat onzekerheid te verdragen is, dat een grens niet automatisch een relatie beschadigt en dat een afwijzing niet bepaalt hoeveel jij waard bent.
Meer lezen over dit mechanisme? Bekijk Vermijden en uitstellen.
Het doel hoeft niet te zijn dat afwijzing je uiteindelijk helemaal niets meer doet. Afwijzing kan gewoon pijn doen. De winst zit er vooral in dat de mogelijkheid van afwijzing niet langer automatisch bepaalt wat je doet.
Wanneer angst vooral maakt dat je jezelf voortdurend aanpast, kan ook Grenzen aangeven relevant zijn.
Merk je dat je jezelf na kritiek of afwijzing hard veroordeelt? Kijk dan ook bij Zelfkritiek en perfectionisme.
Binnen Acceptance and Commitment Therapy (ACT) draait het niet om het verwijderen van alle angstige gedachten.
Stel dat je verbinding belangrijk vindt, maar je hoofd zegt: “Zeg maar niets, straks vinden ze je raar.”
Je kunt wachten tot die gedachte verdwijnt. Maar je kunt ook leren opmerken dat je hoofd dit zegt, ruimte maken voor de spanning én een kleine stap zetten richting wat voor jou belangrijk is.
Niet: “Hoe krijg ik deze angst weg?”
Maar eerder: “Hoe wil ik handelen terwijl deze angst er is?”
Op ACT en oefeningen vind je meer praktische manieren om hiermee te oefenen.
Merk je dat je angst wordt geactiveerd? Stel jezelf dan vier vragen:
Het antwoord hoeft niet groot te zijn. Misschien is het eerlijk zeggen wat je vindt, niet opnieuw om bevestiging vragen, een grens aangeven of even niets doen terwijl je hoofd allerlei conclusies produceert.
Angst voor afwijzing hoeft niet automatisch een probleem te zijn waarvoor je begeleiding nodig hebt. Het kan wel zinvol zijn wanneer de angst steeds meer invloed krijgt op je relaties, dagelijks leven of keuzes.
Als onzekerheid en zelfbeeld op de voorgrond staan, lees dan ook Onzekerheid en zelfvertrouwen.
Ja. Mensen hebben behoefte aan verbinding en acceptatie, waardoor afwijzing pijnlijk kan zijn. Het wordt vooral beperkend wanneer de angst zoveel invloed krijgt dat je voortdurend je gedrag aanpast, situaties vermijdt of nauwelijks nog keuzes maakt vanuit wat jij zelf belangrijk vindt.
Veel voorkomende signalen zijn sterk bezig zijn met wat anderen van je vinden, bevestiging zoeken, pleasen, gesprekken achteraf analyseren, moeite hebben met grenzen en situaties vermijden waarin iemand nee zou kunnen zeggen.
Er bestaat meestal niet één oorzaak. Eerdere ervaringen met kritiek, buitensluiting of afwijzing kunnen meespelen, maar ook overtuigingen die je hebt ontwikkeld en de manier waarop je hebt geleerd om met onzekerheid om te gaan.
Het hoeft niet het doel te zijn dat afwijzing je nooit meer raakt. Je kunt wel leren om angst eerder te herkennen, minder automatisch te vermijden of bevestiging te zoeken en vaker te handelen vanuit wat voor jou belangrijk is.
Ja. De angst kan leiden tot veel behoefte aan bevestiging, pleasen, conflicten vermijden of juist emotionele afstand. Daardoor kan de poging om afwijzing te voorkomen onbedoeld invloed krijgen op de relatie zelf.
Niet helemaal. Bij angst voor afwijzing ligt de nadruk vooral op afkeuring of niet gekozen worden. Bij verlatingsangst staat de mogelijkheid dat iemand daadwerkelijk vertrekt meer centraal. Beide kunnen wel samen voorkomen.
Angst voor afwijzing staat zelden helemaal op zichzelf. Deze drie thema’s sluiten er het meest direct op aan.
Bekijk alle artikelen van Praktijk SAOR over psychologie, ACT, relaties, gedachten, gevoelens en persoonlijke groei.