Angst voor afwijzing

RELATIES · AFWIJZING · ACT

Angst voor afwijzing

Een bericht blijft onbeantwoord en ineens gaat het niet meer over dat bericht. Je vraagt je af of je iets verkeerd hebt gedaan, te veel was of misschien niet meer belangrijk bent.

Afwijzing doet pijn. Dat geldt voor bijna iedereen. Maar wanneer je erg gevoelig bent voor mogelijke afwijzing, kan ook iets onduidelijks al veel losmaken: een kort antwoord, een afgezegde afspraak, iemand die online is maar niet op jou reageert. Je hoofd probeert te begrijpen wat er gebeurt en vult de stilte ondertussen zelf in. Is diegene boos? Wil hij afstand? Heb ik iets verkeerd gezegd?

Je kunt dan behoefte krijgen aan bevestiging, juist afstand nemen voordat de ander dat doet, of ieder volgend signaal nauwkeurig gaan bekijken. Dat is begrijpelijk: je probeert jezelf te beschermen tegen iets wat je liever niet opnieuw voelt. Alleen zegt een onbeantwoord bericht op zichzelf nog niet wat iemand denkt of voelt. Het verschil tussen wat je weet en wat je vreest, wordt op zo'n moment behoorlijk belangrijk.

Op deze pagina vind je artikelen over angst voor afwijzing, afwijzingsgevoeligheid, onzekerheid in contact en de betekenis die je aan afstand geeft. Je leest hoe zulke gedachten en gevoelens kunnen ontstaan en wat je kunt doen wanneer je hoofd alvast het ergste verhaal schrijft. Binnen ACT hoef je de angst niet eerst weg te krijgen: je oefent om het op te merken en vervolgens te kiezen hoe jij met de ander én met jezelf wilt omgaan.

Lees verder over angst voor afwijzing

Bijna niemand vindt het prettig om afgewezen te worden. Maar soms wordt niet de afwijzing zelf het grootste probleem, maar vooral de mogelijkheid dat het zou kunnen gebeuren.

Je zegt liever niets dan het risico te lopen dat iemand je mening afwijst. Je past je aan om aardig gevonden te worden, zoekt bevestiging in een relatie of houdt juist afstand voordat een ander dat kan doen.

Angst voor afwijzing kan daardoor invloed krijgen op relaties, vriendschappen, werk en de keuzes die je maakt. Op deze pagina lees je hoe je het herkent, waar het vandaan kan komen en hoe je er vanuit ACT anders mee kunt leren omgaan.

Wat is angst voor afwijzing?

Angst voor afwijzing is de sterke vrees dat een ander je niet accepteert, afkeurt, niet kiest of niet goed genoeg vindt.

Die angst kan al ontstaan voordat er daadwerkelijk iets is gebeurd. Een kort berichtje, een andere toon, geen reactie of een kritische opmerking kan voldoende zijn om twijfel op gang te brengen.

Afwijzing raakt aan iets heel menselijks: de behoefte om erbij te horen. Gevoelig zijn voor afwijzing is daarom niet vreemd. Het wordt vooral lastig wanneer je zoveel energie gaat steken in het voorkomen ervan dat je steeds minder vrij bent om te zeggen, doen of kiezen wat voor jou belangrijk is.

Hoe herken je angst voor afwijzing?

Angst voor afwijzing ziet er niet bij iedereen hetzelfde uit. De één zoekt veel bevestiging, terwijl een ander juist afstand houdt. Beide reacties kunnen bedoeld zijn om dezelfde pijn te voorkomen.

Veel analyseren Gesprekken, appjes of gezichtsuitdrukkingen achteraf opnieuw nalopen.
Bevestiging zoeken Regelmatig willen horen dat alles nog goed zit of dat iemand niet boos is.
Jezelf aanpassen Moeite hebben met nee zeggen, je mening inslikken of snel meegaan met de ander.
Vermijden Niet daten, solliciteren, iets vragen of initiatief nemen omdat er een nee kan komen.
Perfectionisme Alles zo goed mogelijk willen doen om kritiek of teleurstelling te voorkomen.
Afstand houden Jezelf terugtrekken voordat iemand anders de kans krijgt om dat te doen.

Soms wordt hiervoor ook het begrip afwijzingsgevoeligheid gebruikt. Je bent dan sterk alert op signalen dat iemand je mogelijk afwijst. Vooral bij onduidelijke situaties kan je hoofd zelf gaan invullen wat een ander waarschijnlijk denkt of bedoelt.

Herken je vooral dat eindeloze analyseren? Lees dan ook verder bij Piekeren en gedachten.

Waar komt angst voor afwijzing vandaan?

Er bestaat niet één oorzaak. Vaak is het een combinatie van ervaringen, overtuigingen en manieren waarop je hebt geleerd jezelf te beschermen.

Wat je hebt meegemaakt

Bijvoorbeeld kritiek, buitensluiting, pesten, verlies, onvoorspelbare reacties van anderen of eerdere afwijzingen.

Wat je bent gaan geloven

Bijvoorbeeld dat je leuk gevonden moet worden, geen fouten mag maken of dat mensen vertrekken wanneer je jezelf echt laat zien.

Zulke gedachten kunnen heel overtuigend voelen. Toch is een gedachte niet automatisch een feit. De vraag is vooral wat er gebeurt wanneer je je gedrag steeds door die gedachte laat bepalen.

“Als ik maar voorkom dat iemand mij afwijst, hoef ik dat gevoel niet te ervaren.”

Die strategie kan op korte termijn opluchting geven, maar op langere termijn je wereld juist kleiner maken.

De cirkel van angst voor afwijzing, spanning en vermijdingsgedrag
Angst kan gedrag oproepen dat tijdelijk oplucht, maar de angst tegelijkertijd in stand houdt.

Angst voor afwijzing in een relatie

In een liefdesrelatie kan angst voor afwijzing extra sterk worden. Juist wanneer iemand belangrijk voor je is, staat er emotioneel meer op het spel.

Steeds dichterbij

Je zoekt bevestiging, vraagt of alles goed zit of probeert snel duidelijkheid te krijgen zodra je onzekerheid voelt.

Juist afstand houden

Je deelt minder, trekt je terug of doet alsof iets je niet raakt. Als iemand niet dichtbij komt, kan diegene je misschien ook minder raken.

Twee tegengestelde reacties kunnen dus dezelfde functie hebben: jezelf beschermen tegen mogelijke afwijzing.

Als je dit vooral in relaties herkent, sluit de pagina Hechting en afstand hier goed op aan.

Angst voor afwijzing of verlatingsangst?

De begrippen overlappen, maar leggen een ander accent. Bij angst voor afwijzing gaat het vooral om de angst dat iemand je afkeurt, niet kiest of niet accepteert. Bij verlatingsangst ligt de nadruk meer op de angst dat iemand daadwerkelijk weggaat.

In het dagelijks leven kunnen beide natuurlijk tegelijk voorkomen.

Waarom vermijden de angst vaak groter maakt

Niet vragen betekent dat je geen nee kunt krijgen. Niet daten betekent dat je niet romantisch kunt worden afgewezen. Je aanpassen verkleint misschien de kans op een conflict.

Dat werkt op korte termijn verrassend goed: de spanning zakt. Precies daardoor kan je brein leren dat vermijden blijkbaar noodzakelijk was.

Je krijgt dan geen kans om te ontdekken dat onzekerheid te verdragen is, dat een grens niet automatisch een relatie beschadigt en dat een afwijzing niet bepaalt hoeveel jij waard bent.

Meer lezen over dit mechanisme? Bekijk Vermijden en uitstellen.

Kun je angst voor afwijzing overwinnen?

Het doel hoeft niet te zijn dat afwijzing je uiteindelijk helemaal niets meer doet. Afwijzing kan gewoon pijn doen. De winst zit er vooral in dat de mogelijkheid van afwijzing niet langer automatisch bepaalt wat je doet.

1
Merk op wat je hoofd voorspelt Welke conclusie trek je? “Ze vindt me irritant”, “hij wil me niet meer” of “ik heb iets verkeerd gedaan”?
2
Herken je beschermingsreactie Ga je pleasen, bevestiging vragen, jezelf terugtrekken, perfectioneren of vermijden?
3
Laat een beetje onzekerheid bestaan Niet iedere twijfel hoeft onmiddellijk opgelost te worden.
4
Kijk naar wat jij belangrijk vindt Hoe wil jij je gedragen als partner, vriend, collega of mens?
5
Oefen klein Geef een voorkeur aan, zeg ergens nee tegen of verstuur een bericht zonder het vijf keer te herschrijven.

Wanneer angst vooral maakt dat je jezelf voortdurend aanpast, kan ook Grenzen aangeven relevant zijn.

Merk je dat je jezelf na kritiek of afwijzing hard veroordeelt? Kijk dan ook bij Zelfkritiek en perfectionisme.

Ruimte maken voor angst voor afwijzing en kiezen wat belangrijk is

Angst voor afwijzing en ACT

Niet wachten tot de angst weg is

Binnen Acceptance and Commitment Therapy (ACT) draait het niet om het verwijderen van alle angstige gedachten.

Stel dat je verbinding belangrijk vindt, maar je hoofd zegt: “Zeg maar niets, straks vinden ze je raar.”

Je kunt wachten tot die gedachte verdwijnt. Maar je kunt ook leren opmerken dat je hoofd dit zegt, ruimte maken voor de spanning én een kleine stap zetten richting wat voor jou belangrijk is.

Niet: “Hoe krijg ik deze angst weg?”
Maar eerder: “Hoe wil ik handelen terwijl deze angst er is?”

Op ACT en oefeningen vind je meer praktische manieren om hiermee te oefenen.

Een korte oefening bij angst voor afwijzing

Merk je dat je angst wordt geactiveerd? Stel jezelf dan vier vragen:

  1. Wat vertelt mijn hoofd mij nu?
  2. Wat voel ik daarbij in mijn lichaam?
  3. Wat wil ik nu doen om dit ongemak zo snel mogelijk kwijt te raken?
  4. Wat zou ik doen als ik mij liet leiden door wat ik belangrijk vind?

Het antwoord hoeft niet groot te zijn. Misschien is het eerlijk zeggen wat je vindt, niet opnieuw om bevestiging vragen, een grens aangeven of even niets doen terwijl je hoofd allerlei conclusies produceert.

Wanneer kan hulp zinvol zijn?

Angst voor afwijzing hoeft niet automatisch een probleem te zijn waarvoor je begeleiding nodig hebt. Het kan wel zinvol zijn wanneer de angst steeds meer invloed krijgt op je relaties, dagelijks leven of keuzes.

Bijvoorbeeld wanneer je...

  • relaties of sociale situaties vermijdt;
  • veel bevestiging nodig hebt;
  • moeilijk grenzen aangeeft;
  • jezelf voortdurend aanpast;
  • kansen laat liggen uit angst voor een nee.

Of wanneer...

  • je veel piekert over wat anderen denken;
  • eerdere afwijzingen blijven doorwerken;
  • kritiek direct voelt als persoonlijk falen;
  • onzekerheid je relaties sterk beïnvloedt;
  • je steeds minder jezelf durft te zijn.

Als onzekerheid en zelfbeeld op de voorgrond staan, lees dan ook Onzekerheid en zelfvertrouwen.

Veelgestelde vragen over angst voor afwijzing

Is angst voor afwijzing normaal?

Ja. Mensen hebben behoefte aan verbinding en acceptatie, waardoor afwijzing pijnlijk kan zijn. Het wordt vooral beperkend wanneer de angst zoveel invloed krijgt dat je voortdurend je gedrag aanpast, situaties vermijdt of nauwelijks nog keuzes maakt vanuit wat jij zelf belangrijk vindt.

Hoe merk je dat je bang bent voor afwijzing?

Veel voorkomende signalen zijn sterk bezig zijn met wat anderen van je vinden, bevestiging zoeken, pleasen, gesprekken achteraf analyseren, moeite hebben met grenzen en situaties vermijden waarin iemand nee zou kunnen zeggen.

Waar komt angst voor afwijzing vandaan?

Er bestaat meestal niet één oorzaak. Eerdere ervaringen met kritiek, buitensluiting of afwijzing kunnen meespelen, maar ook overtuigingen die je hebt ontwikkeld en de manier waarop je hebt geleerd om met onzekerheid om te gaan.

Hoe kom je van angst voor afwijzing af?

Het hoeft niet het doel te zijn dat afwijzing je nooit meer raakt. Je kunt wel leren om angst eerder te herkennen, minder automatisch te vermijden of bevestiging te zoeken en vaker te handelen vanuit wat voor jou belangrijk is.

Kan angst voor afwijzing een relatie beïnvloeden?

Ja. De angst kan leiden tot veel behoefte aan bevestiging, pleasen, conflicten vermijden of juist emotionele afstand. Daardoor kan de poging om afwijzing te voorkomen onbedoeld invloed krijgen op de relatie zelf.

Is angst voor afwijzing hetzelfde als verlatingsangst?

Niet helemaal. Bij angst voor afwijzing ligt de nadruk vooral op afkeuring of niet gekozen worden. Bij verlatingsangst staat de mogelijkheid dat iemand daadwerkelijk vertrekt meer centraal. Beide kunnen wel samen voorkomen.

Lees verder over onderwerpen die hierbij aansluiten

Angst voor afwijzing staat zelden helemaal op zichzelf. Deze drie thema’s sluiten er het meest direct op aan.

Nog meer lezen?

Bekijk alle artikelen van Praktijk SAOR over psychologie, ACT, relaties, gedachten, gevoelens en persoonlijke groei.

Naar alle blogs