Vrouw van achteren aan een tafel met een notitieboek, telefoon en meerdere enveloppen

People pleaser: waarom je jezelf steeds opzijzet

ACT · PEOPLE PLEASING · GRENZEN

People pleaser: waarom je steeds rekening houdt met iedereen behalve jezelf


Je zegt ja terwijl je nee bedoelt. Je past je plannen aan om niemand teleur te stellen. En wanneer je eindelijk een grens aangeeft, vraag je je uren af of je niet te bot bent geweest.

Welkom in de wondere wereld van people pleasing. De term people pleaser wordt vaak luchtig gebruikt: iemand die graag anderen tevreden houdt. Maar wanneer rekening houden met anderen bijna automatisch belangrijker wordt dan rekening houden met jezelf, kan het behoorlijk uitputtend worden. Aardig zijn kan dan voelen als iets wat je móét doen.

Wat is een people pleaser?

De betekenis van people pleaser is iemand die sterk gericht is op het tevredenstellen van anderen. In het Nederlands wordt ook gesproken over pleasen, overmatig aanpassen of bevestiging zoeken. Het is een beschrijving van gedrag, geen officiële diagnose. Een people pleaser probeert bijvoorbeeld conflicten te voorkomen, wil niemand teleurstellen en voelt zich snel verantwoordelijk voor hoe een ander zich voelt. Dat kan eruitzien als:

  • moeilijk nee kunnen zeggen;
  • snel excuses aanbieden;
  • eigen wensen uitstellen;
  • je mening aanpassen aan degene tegenover je;
  • veel nadenken over wat anderen van je vinden;
  • je schuldig voelen zodra je een grens aangeeft;
  • hulp aanbieden terwijl je daar eigenlijk geen energie voor hebt.

Op zichzelf hoeft geen van deze dingen problematisch te zijn. Het verschil zit vooral in de vrijheid die je ervaart. Help je iemand omdat je dat belangrijk vindt? Of voelt de mogelijkheid dat iemand teleurgesteld raakt zo bedreigend dat je nauwelijks een andere keuze ervaart?

Vrouw van achteren aan een tafel met een notitieboek, telefoon en meerdere enveloppen

Waarom word je een people pleaser?

People pleasing ontstaat meestal niet omdat iemand op een willekeurige dinsdag besluit: vanaf vandaag ga ik mezelf structureel wegcijferen. Gedrag ontwikkelt zich in wisselwerking met je omgeving en kan blijven bestaan omdat het op korte termijn iets oplevert. Misschien merkte je vroeger dat aanpassen ruzie voorkwam. Misschien werd behulpzaam gedrag sterk gewaardeerd. Misschien voelde harmonie veiliger dan boosheid, kritiek of teleurstelling. Daarmee hoeft er niet automatisch sprake te zijn van trauma. Ook alledaagse leerervaringen kunnen aanpassingsgedrag versterken.

Wanneer onmiddellijk instemmen opluchting geeft doordat je geen ongemakkelijk gesprek hoeft te voeren, kan dat het aantrekkelijker maken om de volgende keer opnieuw meteen ja te zeggen. Vanuit een gedragsmatige benadering is dit één mogelijke verklaring voor het voortbestaan van het patroon (Hayes et al., 2012).

People pleasing en je jeugd

Misschien zoek je op people pleaser en jeugd of vraag je je af of people pleasing met trauma samenhangt. Ingrijpende ervaringen kunnen een rol spelen, maar uit dit gedrag alleen kun je geen traumatische jeugd afleiden. Er is zelden één verklaring die op iedereen past. Je kunt als kind leren dat goedkeuring, rust of verbinding gemakkelijker ontstaat wanneer jij je aanpast. Bijvoorbeeld: Als ik makkelijk ben, blijft het gezellig. Als ik goed presteer, krijg ik waardering. Als ik geen problemen maak, belast ik niemand. Zulke aangeleerde regels kunnen later je keuzes blijven beïnvloeden, ook wanneer je omstandigheden inmiddels veranderd zijn.

Waarom nee zeggen zo moeilijk kan voelen

Een grens stellen is voor iemand die gewend is anderen tevreden te houden zelden alleen het uitspreken van één woord. “Nee” kan direct gedachten oproepen: Straks vindt diegene me egoïstisch. Nu heb ik iemand teleurgesteld. Wat als onze relatie hierdoor verandert?Vervolgens probeer je het ongemak op te lossen. Je stuurt een extra uitleg. Of drie. Je verzacht je grens en stelt alsnog een alternatief voor. Voor je het weet heb je na je nee alsnog bijna ja gezegd. Dat kan tijdelijk opluchten, maar houdt de gewoonte om spanning onmiddellijk op te lossen mogelijk in stand. Een ongemakkelijk gevoel is op zichzelf geen bewijs dat je iets verkeerd doet. Kijk ook naar wat je werkelijk hebt afgesproken, wat haalbaar is en hoe je met de ander omgaat.

Houten hart waaraan vanuit verschillende richtingen linnen touwtjes trekken

Grenzen stellen zonder schuldgevoel?

Veel mensen willen leren grenzen stellen zonder schuldgevoel. Dat is begrijpelijk. Alleen heb je niet altijd controle over wanneer schuldgevoel verschijnt. Je kunt een redelijke grens stellen en je alsnog schuldig voelen. Binnen Acceptance and Commitment Therapy (ACT) oefen je onder meer om gevoelens op te merken en ruimte te geven, terwijl je handelt volgens je waarden (Hayes et al., 2012). Je kunt oefenen met zorgvuldig nee zeggen terwijl ongemak aanwezig is.

Een vraag om mee te oefenen

Wat telt hier voor mij én voor de ander?

Kun je het schuldgevoel opmerken, je verantwoordelijkheid eerlijk bekijken en vervolgens kiezen wat in deze situatie passend is?

Lees hierover ook Nee zeggen zonder schuldgevoel.

Mensen helpen en je eigen grenzen serieus nemen

Zorgzaamheid, compassie en betrokkenheid kunnen belangrijke waarden zijn. Je kunt bewust besluiten iets voor iemand te doen terwijl het je moeite kost. Je kunt ook besluiten iets niet te doen omdat je tijd, energie of andere verantwoordelijkheden dat vragen. Beide kunnen waardevolle keuzes zijn. Vraag jezelf af hoeveel ruimte je ervaart om te kiezen en hoe sterk angst voor afwijzing of conflict je beslissing bepaalt. Gemengde motieven zijn menselijk: je hoeft geen volkomen onbevreesde, zuivere keuze te produceren.

Meer over grenzen en verbinding lees je in Grenzen versus muren.

People pleasing en burn-out

Bij zoekopdrachten als people pleaser burnout draait het vaak om een herkenbare zorg: wat gebeurt er wanneer je voortdurend meer geeft dan je kunt dragen? Moeilijk nee zeggen, extra verantwoordelijkheden op je nemen en rust uitstellen kunnen bijdragen aan aanhoudende overbelasting. Burn-out heeft meerdere mogelijke oorzaken; people pleasing leidt daar niet automatisch toe. Een bekende gedachte is: Ik moet dit alleen nog even afmaken. Alleen blijkt “even” nogal rekbaar. Zodra er ruimte ontstaat, staat de volgende vraag alweer klaar. Het helpt daarom ook om naar de omgeving te kijken: werkdruk, steun, verwachtingen en de mogelijkheid om taken te verdelen.

Blijf je uitgeput of lukt dagelijks functioneren steeds minder goed, bespreek dat dan met je huisarts. Bij werkgerelateerde klachten kan ook de bedrijfsarts meedenken.

Man zonder zichtbaar gezicht die zijn telefoon weglegt naast een kop thee

Hoe stop je met people pleasen?

Waarschijnlijk helpt het weinig om morgen ineens overal nee tegen te zeggen. Begin met herkennen wanneer je automatische piloot aanslaat. Stel jezelf bij een verzoek drie vragen:

Even stilstaan

Drie vragen vóór je antwoord

1. Wat wil ik eigenlijk?
Wat zijn mijn wensen, behoeften en mogelijkheden op dit moment?

2. Waar ben ik bang voor als ik nee zeg?
Teleurstelling, boosheid, afwijzing of een ongemakkelijke stilte? Probeer concreet te maken wat je verwacht.

3. Welke keuze past bij hoe ik wil omgaan met mezelf én anderen?
Neem ook je afspraken en verantwoordelijkheden mee. Je antwoord kan nog steeds ja zijn, maar je hebt de keuze bewuster bekeken.

Een simpele oefening voor people pleasers

Geef bij een volgend, niet-dringend verzoek niet onmiddellijk antwoord. Zeg bijvoorbeeld: “Daar wil ik even naar kijken. Ik kom er vanmiddag op terug.” Die pauze creëert keuzeruimte. Je hoeft nog niet meteen te bepalen of je ja of nee zegt; je oefent eerst om minder automatisch te reageren. Merk ondertussen op wat je hoofd zegt. Bij “Ze vinden me lastig” kun je oefenen met: “Ik merk dat ik de gedachte heb dat ze me lastig vinden.” Dit heet defusie: je leert een gedachte herkennen zonder haar direct je gedrag te laten bepalen (Hayes et al., 2012). Kom vervolgens op het afgesproken moment terug op het verzoek.

Wat als iemand je grens niet leuk vindt?

Dat kan. Grenzen hebben een vervelende eigenschap: andere mensen merken ze soms op. Iemand kan teleurgesteld zijn, vragen waarom of je keuze niet begrijpen. Neem die reactie serieus en bekijk of overleg nodig is. Je hoeft niet iedere teleurstelling ongedaan te maken. Tegelijkertijd maakt de zin “dit is mijn grens” niet iedere manier van communiceren zorgvuldig. Duidelijk zeggen wat wel en niet lukt, rekening houden met bestaande afspraken en naar de ander luisteren horen er ook bij. Vaardigheden voor zulke gesprekken worden onder meer beschreven in de dialectische gedragstherapie (Linehan, 2015).

People pleaser recovery: je eigen richting terugvinden

Online wordt ook gesproken over people pleaser recovery: herstellen van people pleasing. Zie het gerust als het oefenen van nieuwe gewoonten. Je zorgzaamheid mag blijven bestaan terwijl je eigen behoeften, grenzen en waarden meer meetellen. Vanuit ACT oefen je om gedachten op te merken, ruimte te maken voor ongemakkelijke gevoelens en bewust te kiezen welke kant je op wilt. Misschien blijft je hoofd nog een tijdje zeggen: Je stelt iemand teleur. Je kunt die gedachte opmerken en ondertussen afwegen wat je nu wilt doen.

Kompas op een houten railing bij een duinpad naar zee

Van aardig gevonden worden naar leven volgens je waarden

People pleasing kan een poging worden om grip te krijgen op hoe anderen je zien en op de spanning die mogelijke afwijzing oproept. Alleen zijn andere mensen helaas bijzonder slecht programmeerbare apparaten. Je kunt zorgvuldig handelen en alsnog iemand teleurstellen.

Wie wil ik zijn wanneer iemand misschien teleurgesteld in mij is?

Misschien wil je eerlijk, compassievol, duidelijk en betrokken zijn. Je kunt oefenen met gedrag dat daarbij past. Of iedereen vervolgens tevreden is? Dat deel was nooit volledig van jou.

Bronnen

Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press.

Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (2nd ed.). Guilford Press.

Terug naar blog

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.