Waarom weet ik niet wat ik wil?

Waarom weet ik niet wat ik wil?

KEUZES · ZINGEVING · persoonlijke waarden

Waarom weet ik niet wat ik wil? Zo ontdek je wat echt belangrijk voor je is


Je weet vaak eerder wat je niet meer wilt dan wat ervoor in de plaats moet komen. Dat betekent niet automatisch dat je richtingloos bent. Soms kijk je alleen naar de verkeerde signalen.

Niet meer zo doorgaan. Niet steeds iedereen tevreden houden. Niet iedere keuze eindeloos analyseren. Niet opnieuw in hetzelfde patroon terechtkomen. Dat kan behoorlijk duidelijk voelen. Tot iemand vraagt: “Oké, maar wat wil je dan wél?” En ineens is het stil. Misschien denk je aan rust. Gelukkig zijn. Werk dat bij je past. Een goede relatie. Meer vrijheid. Minder gedoe. Alleen zijn dat nog geen heel bruikbare antwoorden wanneer je morgen daadwerkelijk iets moet kiezen.

Niet weten wat je wilt betekent niet altijd dat je niets belangrijk vindt. Het kan ook betekenen dat er te veel tegelijk meespeelt.

Waarom de vraag ‘wat wil ik?’ zo moeilijk kan zijn

De vraag klinkt eenvoudig, maar je hoofd maakt er al snel een meerkeuzetoets zonder antwoordmodel van. Je denkt niet alleen na over wat je zelf wilt. Ook verwachtingen, verantwoordelijkheden, angst voor spijt, praktische bezwaren en de mogelijke reactie van anderen schuiven aan tafel. Voor je het weet probeer je geen richting meer te voelen, maar een keuze te vinden die logisch, veilig, verstandig én door iedereen goedgekeurd is. Die keuze bestaat opvallend weinig. Daarom kan het helpen om niet meteen te vragen wat je met je hele leven wilt. Kijk eerst naar de momenten waarop iets je raakt. Daar zit vaak veel bruikbaardere informatie.

1. Kijk naar waar je opvallend boos of teleurgesteld van wordt

Kompas en kaarten als symbool voor richting en belangrijke keuzes

Sommige gebeurtenissen raken je harder dan je op basis van de situatie zou verwachten. Iemand komt een afspraak niet na. Je wordt niet betrokken bij een beslissing. Iemand praat over een ander alsof diegene er niet toe doet. De emotie zelf vertelt niet automatisch wat je moet doen. Maar je reactie kan wel laten zien waarom iets voor jou zo belangrijk is. Misschien raakt een niet nagekomen afspraak aan betrouwbaarheid. Buitengesloten worden aan gelijkwaardigheid of verbinding. Bemoeienis aan autonomie. Oneerlijkheid aan integriteit. In plaats van alleen te denken “Waarom reageer ik hier zo sterk op?”, kun je dus ook vragen:

Wat wordt hier geraakt dat voor mij blijkbaar belangrijk is?

2. Onderzoek waar je jaloers op bent

Jaloezie heeft niet bepaald de beste reputatie, maar kan verrassend informatief zijn. Je hoeft namelijk niet letterlijk te willen hebben wat de ander heeft. Misschien ben je jaloers op iemand die zelfstandig ondernemer is, terwijl je helemaal geen bedrijf wilt. Wat je raakt kan ook de vrijheid zijn waarmee diegene zijn tijd indeelt. Je kunt jaloers zijn op een hechte vriendengroep omdat je verbinding mist. Op iemand die zonder uitleg nee zegt omdat je zelf meer ruimte wilt innemen. Op iemand die een carrièreswitch maakt omdat jij verlangt naar ontwikkeling of moed.

Vraag jezelf niet alleen af: “Wat heeft die ander wat ik wil?”

Vraag ook: “Welk deel daarvan raakt iets waar ik zelf meer ruimte voor zou willen maken?”

3. Kijk naar waar je achteraf spijt van hebt

Spijt gaat niet altijd over een verkeerde keuze. Soms gaat het vooral over de manier waarop je hebt gehandeld. Je had bijvoorbeeld graag eerlijker willen zijn. Eerder een grens willen trekken. Juist wél willen blijven. Meer aandacht willen hebben. Minder vanuit angst willen reageren. Daar zit een belangrijk verschil. Misschien kun je de uitkomst niet veranderen, maar je kunt wel onderzoeken welk gedrag achteraf beter had gepast bij de persoon die je wilt zijn.

4. Let op de complimenten die echt binnenkomen

Niet ieder compliment doet hetzelfde. “Leuke schoenen” is prima. Maar wanneer iemand zegt dat je betrouwbaar bent, dat hij zich veilig bij je voelt of dat je ergens moedig in bent geweest, kan dat veel dieper raken. Dat betekent niet automatisch dat zo'n eigenschap een centrale waarde voor je is. Maar het is wel interessant wanneer juist bepaalde woorden blijven hangen. Welke vorm van waardering voelt alsof iemand iets ziet waarvan jij hoopt dat het echt onderdeel is van hoe je in het leven staat?

5. Vraag wat je zou kiezen als niemand er iets van vond

Veel keuzes worden ingewikkeld omdat er publiek in je hoofd zit. Wat zullen mijn ouders vinden? Mijn partner? Collega's? Vrienden? Wat hoort iemand van mijn leeftijd eigenlijk te doen? Wat is verstandig? Wat ziet eruit alsof ik mijn leven op orde heb? Die overwegingen zijn niet per definitie onbelangrijk. We leven nu eenmaal niet in een vacuüm. Maar ze kunnen zo luid worden dat je nauwelijks nog merkt wat jij zelf ergens van vindt. Een nuttige gedachtenoefening is daarom:

Als niemand mij hiervoor zou bewonderen, afwijzen of teleurgesteld in mij zou zijn, wat zou ik dan belangrijk vinden in deze situatie?

6. Kijk naar wat je uitstelt omdat het spannend is

We denken vaak dat iets wat bij ons past vanzelf goed moet voelen. Dat is nogal optimistisch. Een moeilijk gesprek kan precies passen bij hoe eerlijk je wilt zijn en tóch spanning oproepen. Voor jezelf kiezen kan passen bij zelfstandigheid en tóch schuldgevoel geven. Beginnen aan iets nieuws kan passen bij ontwikkeling en tegelijkertijd behoorlijk eng zijn. Daarom is “waar krijg ik energie van?” maar een deel van het verhaal. Sommige betekenisvolle dingen kosten juist energie.

7. Kijk naar terugkerende frictie in je dagelijks leven

Soms hoef je niet diep te graven. Het zit gewoon in het terugkerende zinnetje: “Ik ben dit zó zat.” Je bent het zat dat je agenda altijd volloopt. Dat je overal toestemming voor lijkt te vragen. Dat gesprekken oppervlakkig blijven. Dat je werk alleen nog bestaat uit dingen afvinken. Dat je nooit iets nieuws probeert. Probeer vervolgens niet alleen te bedenken waar je vanaf wilt, maar wat er aan de andere kant van die irritatie ligt.

“Ik wil niet meer dat iedereen over mijn tijd beschikt.”
Misschien verlang je naar autonomie, rust of duidelijke grenzen.

“Ik wil niet alleen maar werken om mijn lijst af te krijgen.”
Misschien mis je creativiteit, betekenis of ontwikkeling.

“Ik wil niet steeds doen alsof alles prima is.”
Misschien zijn openheid en authenticiteit belangrijker geworden.

✦

Je hoeft niet één groot antwoord te vinden

De neiging is vaak om van al deze signalen uiteindelijk één conclusie te maken: dit is dus wat ik met mijn leven moet. Maar daar hoeft het helemaal niet naartoe. Je kunt vrijheid én verbinding belangrijk vinden. Rust én ontwikkeling. Veiligheid én avontuur. Zorgzaamheid én ruimte voor jezelf. Dat verschillende dingen tegelijk belangrijk zijn, is niet het bewijs dat je er nog niet uit bent. Het is vaak precies de reden waarom sommige keuzes moeilijk zijn. Je hoeft dus niet per se één waarde te vinden die alle andere verslaat. Interessanter is welke richting je in déze situatie iets meer zichtbaar wilt maken.

Maak de vraag kleiner

“Wat wil ik met mijn leven?” is een indrukwekkende vraag om op een willekeurige dinsdagmiddag even op te lossen.

Maak hem kleiner:

Hoe wil ik mij vandaag gedragen in iets dat voor mij belangrijk is?

Misschien betekent dat één eerlijk antwoord geven. Iemand bellen. Een avond vrijhouden. Een grens aangeven. Iets proberen zonder eerst zeker te weten of je er goed in bent. Je hoeft daarmee niet meteen de rest van je leven vast te leggen. Je zet alleen één stap die beter past bij de richting die je belangrijk wilt maken.

Kleine oefening

Van vaag gevoel naar concrete richting

Denk aan één situatie waarin je op dit moment vastloopt en schrijf drie antwoorden op:

1. Wat wil ik in deze situatie vooral níét meer?

2. Wat mis ik daardoor blijkbaar?

3. Welk klein gedrag zou daar deze week iets meer ruimte voor maken?

Voorbeeld: “Ik wil niet steeds ja zeggen terwijl ik nee bedoel.” Wat ontbreekt er? Misschien eerlijkheid, autonomie of zelfrespect. Een kleine stap kan dan zijn dat je bij het volgende verzoek niet meteen antwoord geeft, maar zegt dat je erop terugkomt.

En waar komen persoonlijke waarden dan in beeld?

De woorden die onder al die situaties liggen, bijvoorbeeld vrijheid, verbinding, eerlijkheid, zorgzaamheid, nieuwsgierigheid of autonomie, worden binnen ACT vaak gebruikt als richtingaanwijzers.

Ik werk dat bewust niet volledig in dit artikel uit. Op de pagina over persoonlijke waarden vind je de uitleg over wat persoonlijke waarden en kernwaarden zijn, hoe ze verschillen van doelen en normen, hoe ze per levensgebied kunnen verschillen en hoe ACT ermee werkt.

Niet weten wat je wilt is soms al informatie

Misschien kom je na dit artikel nog steeds niet uit op één glashelder antwoord. Dat hoeft ook niet. Soms betekent twijfel niet dat je geen richting hebt. Misschien probeer je meerdere belangrijke dingen tegelijk vast te houden. Misschien heb je lang keuzes gemaakt vanuit wat nodig, logisch of gewenst leek. Of misschien weet je eigenlijk al best goed wat je belangrijk vindt, maar maakt de consequentie daarvan je onzeker. Dan hoeft de volgende stap niet te zijn dat je eindelijk honderd procent zekerheid voelt. Het kan genoeg zijn om te onderzoeken welke manier van handelen vandaag iets dichter ligt bij hoe jij wilt leven.

Je hoeft niet precies te weten waar je uitkomt om vandaag iets meer richting te kiezen.

Bronnen

Harris, R. (2019). ACT made simple: An easy-to-read primer on acceptance and commitment therapy (2nd ed.). New Harbinger Publications.

Harris, R. (2022). The happiness trap: How to stop struggling and start living (2nd ed.). Shambhala.

Terug naar blog

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.