Hechtingsstijlen uitgelegd

Hechtingsstijlen uitgelegd

Relaties & Grenzen

Welke hechtingsstijl herken jij?

Waarom raakt de één behoorlijk van slag wanneer een partner afstand neemt, terwijl een ander juist behoefte krijgt om zich terug te trekken zodra een relatie emotioneel intens wordt? Hechting kan helpen om zulke patronen beter te begrijpen. Maar voordat we iedereen weer enthousiast in vier hokjes stoppen: zo simpel werkt het niet.

Je kent ze waarschijnlijk inmiddels wel van Instagram, TikTok of een willekeurige relatiecoach: de veilige, angstige, vermijdende en angstig-vermijdende hechtingsstijl. Soms lijkt het bijna alsof je na vijf vragen kunt vaststellen welk type mens je bent. Je partner reageert drie uur niet op WhatsApp? Angstig gehecht. Je hebt na een ruzie behoefte aan rust? Vermijdend gehecht. Je vindt relaties doorgaans best ingewikkeld? Gefeliciteerd, internet heeft alweer een label voor je gevonden. Alleen is hechting behoorlijk wat genuanceerder.

Interessanter dan de vraag “Welke hechtingsstijl bén ik?” is vaak de vraag: “Wat gebeurt er met mij wanneer verbinding onzeker voelt?”

Wat bedoelen we eigenlijk met hechting?

Hechting gaat in de basis over de manier waarop we veiligheid, nabijheid en steun ervaren en zoeken binnen belangrijke relaties. Onze vroege ervaringen met verzorgers kunnen daarin een rol spelen. Dat betekent alleen niet dat ergens tijdens je jeugd definitief een hechtingsstempel op je voorhoofd wordt gezet waar je de rest van je leven mee moet rondlopen. Ook latere relaties, verlies, afwijzing, positieve ervaringen, trauma, vertrouwen en nieuwe leerervaringen kunnen invloed hebben op hoe veilig of onveilig verbinding voor je voelt.

Belangrijke nuance

Hechting is geen persoonlijkheidstype

Je bent niet simpelweg “een vermijder” of “een angstig gehecht persoon”. Mensen kunnen verschillende reacties vertonen in verschillende relaties en omstandigheden. Een stabiele, betrouwbare relatie kan bijvoorbeeld iets heel anders in je oproepen dan een relatie waarin regelmatig onduidelijkheid, afstand of afwijzing wordt ervaren.

Twee dimensies in plaats van vier hokjes

In onderzoek naar volwassen hechting wordt vaak gekeken naar twee doorlopende dimensies: hechtingsangst en hechtingsvermijding.

Hechtingsangst

Hechtingsangst gaat over de mate waarin je bang bent dat iemand je afwijst, verlaat, zijn interesse verliest of minder om je geeft dan jij om die persoon. Wanneer die angst sterk wordt geactiveerd, kun je bijvoorbeeld extra alert worden op veranderingen in contact, behoefte krijgen aan bevestiging of lang blijven nadenken over wat bepaald gedrag van de ander betekent.

Hechtingsvermijding

Hechtingsvermijding gaat meer over de mate waarin emotionele afhankelijkheid, kwetsbaarheid en grote nabijheid ongemakkelijk voelen. Je kunt bijvoorbeeld geneigd zijn problemen zelf op te lossen, gevoelens liever voor jezelf houden of afstand zoeken wanneer iemand emotioneel heel dichtbij komt.

Die twee dimensies kunnen vervolgens gecombineerd worden. Daaruit ontstaan de vier patronen die meestal als hechtingsstijlen worden beschreven.

Relatief veilig

Bij relatief weinig hechtingsangst én weinig hechtingsvermijding is er doorgaans ruimte voor zowel nabijheid als zelfstandigheid. Dat betekent niet dat je nooit onzeker wordt. Het betekent eerder dat onzekerheid meestal niet direct de hele relatie op losse schroeven zet.

Meer angstige kenmerken

Je verlangt naar verbinding, maar mogelijke afstand of afwijzing kan veel spanning oproepen. Je kunt bijvoorbeeld sterk letten op veranderingen in contact, geruststelling zoeken of moeite hebben met onzekerheid over wat de ander voor je voelt.

Meer vermijdende kenmerken

Zelfstandigheid voelt relatief belangrijk en emotionele afhankelijkheid of kwetsbaarheid kan ongemakkelijk worden. Je trekt je misschien eerder terug tijdens emotionele gesprekken of probeert problemen voornamelijk zelf op te lossen.

Zowel angst als vermijding

Je kunt sterk naar verbinding verlangen terwijl diezelfde nabijheid tegelijkertijd spanning oproept. Daardoor kan een patroon ontstaan van toenadering en terugtrekken: de ander zoeken wanneer er afstand ontstaat en zelf afstand creëren wanneer iemand heel dichtbij komt.

Let op: online wordt die laatste combinatie vaak “angstig-vermijdend” genoemd. Ook het woord “gedesorganiseerd” wordt regelmatig gebruikt. Die begrippen worden op sociale media nogal makkelijk door elkaar gehaald en zijn niet automatisch hetzelfde. SAOR gebruikt de termen daarom vooral beschrijvend en niet diagnostisch.

Illustratie over hechtingspatronen, nabijheid en afstand
Zelfreflectie

Welke hechtingspatronen herken jij?

Benieuwd welke patronen jij herkent rondom nabijheid, afstand, bevestiging en kwetsbaarheid? Op de hoofdpagina over hechting en afstand vind je de SAOR-hechtingsstijlentest.

De test is bedoeld voor zelfreflectie en geeft geen diagnose of vaststaande hechtingsstijl.

Doe de hechtingsstijlentest

Maar waar komt zo'n patroon vandaan?

Het is verleidelijk om alle relatiepatronen terug te voeren op je ouders. Soms spelen vroege ervaringen inderdaad een belangrijke rol, maar een mensenleven bestaat gelukkig uit meer dan de eerste paar hoofdstukken. Ook ervaringen later in het leven kunnen invloed hebben. Denk aan een relatie waarin vertrouwen langdurig is geschonden, herhaalde afwijzing, verlies, traumatische gebeurtenissen of juist het voor het eerst ervaren van een betrouwbare en veilige verbinding. Bovendien kan bepaald gedrag volkomen logisch worden binnen de context waarin het ontstaat. Wanneer iemand consequent onvoorspelbaar reageert, hoef je niet per definitie een problematische hechtingsstijl te hebben om daar onzeker van te worden. Dat onderscheid is belangrijk. Anders lopen we het risico normaal menselijk gedrag te psychologiseren terwijl er soms vooral iets te zeggen valt over de relatie waarin dat gedrag ontstaat.

Wat heb je aan kennis over hechting?

Hopelijk vooral niet dat je onmiddellijk je bio aanpast naar “anxious attachment girlie” of "avoidant attachment bro". Kennis over hechting wordt interessanter wanneer je die gebruikt om vragen te stellen. Wat gebeurt er bijvoorbeeld wanneer iemand belangrijk voor je wordt? Welke gedachten verschijnen wanneer die persoon afstand neemt? Wat voel je als iemand juist heel dichtbij komt? Kun je steun vragen? Kun je steun ontvangen? Wat doe je na een conflict? En misschien nog belangrijker: werkt jouw automatische reactie eigenlijk voor je?

Een patroon begrijpen is iets anders dan jezelf ermee definiëren. Het doel is niet om het juiste label te vinden, maar om meer keuzevrijheid te krijgen in wat je vervolgens doet.

Kun je anders leren hechten?

Hechtingspatronen hoeven niet als onveranderlijke eigenschappen te worden gezien. Nieuwe ervaringen kunnen invloed hebben op hoe je relaties beleeft en hoe je met nabijheid, afstand en kwetsbaarheid omgaat. Daarbij betekent verandering niet dat je nooit meer onzeker wordt of nooit meer afstand nodig hebt. Het kan bijvoorbeeld betekenen dat je eerder herkent wat er gebeurt, gevoelens beter kunt verdragen, duidelijker kunt communiceren over wat je nodig hebt en minder automatisch hoeft te reageren op gedachten als: “Zie je wel, hij wil me niet meer” of “Ik moet hier weg voordat dit te dichtbij komt.”

Vanuit ACT bekeken

Niet iedere gedachte vraagt om actie

Juist rondom relaties kunnen gedachten en gevoelens ontzettend overtuigend zijn. Angst kan roepen dat je nú bevestiging nodig hebt. Ongemak kan roepen dat je afstand moet nemen. Vanuit ACT kun je leren opmerken wat er intern gebeurt zonder daar onmiddellijk naar te hoeven handelen. Dan ontstaat ruimte voor een andere vraag: hoe wil ik me in deze relatie gedragen, juist nu dit spannend voelt?

Wanneer is professionele hulp verstandig?

Een hechtingspatroon herkennen kan waardevolle inzichten opleveren. Maar wanneer problemen rondom vertrouwen, verlating, afhankelijkheid, intimiteit, trauma of terugkerende relatiepatronen veel lijdensdruk veroorzaken, is alleen psycho-educatie meestal niet voldoende. Bespreek dergelijke klachten bijvoorbeeld met je huisarts. Die kan samen met jou bekijken welke vorm van hulp passend is en zo nodig verwijzen naar geestelijke gezondheidszorg.

Voor diagnostiek en behandeling kun je onder andere terecht bij een daarvoor gekwalificeerde behandelaar, zoals een GZ-psycholoog, klinisch psycholoog of psychotherapeut.

Praktijk SAOR is geen psychologenpraktijk. Binnen coaching of psychosociale begeleiding kan wel worden onderzocht welke patronen je bij jezelf herkent, welke gedachten en gevoelens daarbij optreden en hoe je daar in het dagelijks leven mee omgaat. Waar behandeling of diagnostiek nodig is, hoort die bij een daarvoor bevoegde zorgprofessional.

Misschien is het interessanter om te herkennen wat er gebeurt als verbinding spannend wordt en welke reactie passend is.

Hechtingsstijlen kunnen taal geven aan dingen die je al jaren doet zonder precies te begrijpen waarom. Dat kan ontzettend verhelderend zijn. Maar een label is pas nuttig zolang het helpt om jezelf beter te begrijpen. Zodra het verandert in een verklaring voor alles wat jij of iemand anders doet, wordt het al snel een nieuw hokje. Dus misschien hoef je helemaal niet te weten wat je bent. Misschien is het genoeg om iets eerder te herkennen wat er gebeurt wanneer verbinding spannend wordt, en vervolgens te onderzoeken welke reactie past bij de persoon die je wilt zijn.

Bronnen & verder lezen

  • Bowlby, J. (1969/1982). Attachment and Loss: Vol. 1. Attachment. New York: Basic Books.
  • Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61 (2), 226–244.
  • Brennan, K. A., Clark, C. L., & Shaver, P. R. (1998). Self-report measurement of adult attachment: An integrative overview. In J. A. Simpson & W. S. Rholes (Eds.), Attachment theory and close relationships.
  • Fraley, R. C., Waller, N. G., & Brennan, K. A. (2000). An item response theory analysis of self-report measures of adult attachment. Journal of Personality and Social Psychology, 78 (2), 350–365.

Ruimte voor wat er is. Richting naar wat telt.

Niet ieder patroon hoeft onmiddellijk opgelost te worden. Het leren herkennen van wat er gebeurt, kan wel ruimte creëren om bewuster te kiezen wat je vervolgens doet.

Terug naar blog

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.