Harry Styles in een jurk, doe normaal!

Harry Styles in een jurk, doe normaal!

GEDACHTEN · GEVOELENS · ACT

Harry Styles in een jurk, doe normaal!

 

Waarom kan iemand anders iets doen waar jij plaatsvervangend ongemakkelijk van wordt, terwijl het letterlijk niets met jouw leven te maken heeft?

Soms doet iemand iets en denk je meteen: serieus?! Niet gevaarlijk. Niet schadelijk. Niet illegaal. Gewoon… wtf?!

Iemand verft het haar knalrood. Een man draagt nagellak. Je collega zegt een vaste baan op om iets totaal anders te gaan doen. Iemand kleedt zich opvallender dan jij ooit zou durven. En binnen drie seconden heeft je hoofd een mening.

“Dat zou ik dus echt nooit doen.”
“Waarom zou je daarvoor kiezen?”
“Beetje apart.”

Op zichzelf is dat niet zo bijzonder. Mensen hebben voortdurend gedachten over andere mensen. Interessanter wordt het wanneer een keuze van een ander zóveel bij je oproept dat je er iets mee móét.

Even checken of jij het ook raar vindt

WhatsAppgesprek over iemand die afwijkt van wat anderen normaal vinden

Dat zie je bijvoorbeeld makkelijk in groepsapps. Er verschijnt een foto, screenshot of verhaal.

“Heb je dit gezien?”

“Ja 😂”

“Nou, ieder z’n ding hoor, maar…”

En zodra “ieder z’n ding, maar” verschijnt, weet je eigenlijk al dat we inmiddels behoorlijk veel van dat ding vinden. Roddelen kan verschillende sociale functies hebben. Eén daarvan is informatie uitwisselen over anderen en aftasten wat binnen een groep wenselijk, opvallend of afwijkend wordt gevonden (Nieper et al., 2022). Soms gaat zo’n berichtje dus niet alleen over degene die besproken wordt. Het is óók een kleine controle bij de rest: vind jij dit eigenlijk ook raar?

Ons hoofd houdt van categorieën

Mensen gebruiken voortdurend sociale normen om situaties te begrijpen. Die normen geven ons informatie over wat gebruikelijk is, wat anderen waarschijnlijk zullen doen en welk gedrag binnen een bepaalde groep wordt verwacht (Gross & Vostroknutov, 2022). Handig, want zonder verwachtingen zou iedere verjaardag, werkvergadering en supermarktbezoek een sociaal experiment worden. Tegelijkertijd betekent het dat we de wereld ongemerkt behoorlijk snel indelen.

Het ongeschreven draaiboek

Dit is normaal. Dat is opvallend. Zo hoort iemand van die leeftijd zich ongeveer te gedragen. Dit dragen mannen. Dat past bij vrouwen. Met kinderen doe je zus. Met een goede baan doe je zo.

Dat zijn geen natuurwetten. Het zijn aangeleerde verwachtingen. Sociale normen helpen ons om het gedrag van anderen te voorspellen. Wanneer iemand zichtbaar van zo’n norm afwijkt, kan dat leiden tot sterkere aandacht, beoordeling of sociale reacties (Van Kleef et al., 2015). En dan komt er ineens iemand voorbij die kennelijk nooit de memo heeft ontvangen. Dat kan ongemakkelijk voelen.

Een jurk met onverwacht veel verantwoordelijkheid

Illustratie bij ongemak over Harry Styles in een jurk

In 2020 verscheen Harry Styles als eerste man solo op de cover van de Amerikaanse Vogue. Op een van de bekendste beelden droeg hij een jurk. Dat was feitelijk de gebeurtenis. Harry Styles. Jurk. Camera. Toch ontstond er vervolgens een publieke discussie over mannelijkheid en over wat mannen volgens sommige commentatoren wel en niet zouden moeten dragen. Wat toch een behoorlijke verantwoordelijkheid is om bij één jurk neer te leggen. Niemand raakte gewond. De economie stortte niet in. Mannen konden de volgende ochtend nog steeds gewoon een spijkerbroek aantrekken. Maar een bekende verwachting werd heel zichtbaar doorbroken. En mensen hadden daar gevoelens bij.

✦

Soms roept een keuze vooral iets op omdat jij ineens níét doorgaat

Ik schreef ooit in een blog over een periode waarin ik niet gewoon bleef doorhobbelen omdat dat nu eenmaal de logische volgende stap leek. Ik stond stil.  Ik dacht opnieuw na over wat ik wilde, wat nog bij me paste en welke keuzes eigenlijk vooral waren ontstaan omdat je nu eenmaal verdergaat met wat er al ligt. Ik stond stil bij wat iets emotioneel met me deed. En ik viel soms in herhaling. Opvallend genoeg kan zo’n keuze bij anderen behoorlijk wat oproepen. Voor de één werd het eindelijk eens tijd dat ik ergens bij stilstond in plaats van altijd maar doorgaan. Voor de ander stelde ik me op als slachtoffer en die voelde zich daar ongemakkelijk bij of had daar geen ruimte voor.

Niet omdat jouw beslissing direct gevolgen voor hen heeft, maar omdat jij ineens iets doet wat buiten het bekende verloop valt.

doorgaan → volhouden → volgende stap → volgende stap → volgende stap

Tot iemand besluit even niet automatisch naar de volgende stap te gaan. Iemand die stopt en opnieuw kiest, kan bijna voelen als een vraag die nooit hardop is gesteld:

Misschien zit daar soms een deel van het ongemak. Niet alleen in de keuze van die ander, maar in wat die keuze onbedoeld bij jezelf zichtbaar maakt.

En wat moet je daar dan mee?

Eigenlijk niet zoveel. Je hoeft jezelf niet onmiddellijk te corrigeren omdat je iets gek, lelijk, overdreven of ongemakkelijk vindt. ACT draait niet om keurige gedachten hebben. Binnen Acceptance and Commitment Therapy is juist belangrijk dat je gedachten kunt opmerken zonder ze automatisch als waarheid of opdracht te behandelen. Dat proces wordt cognitieve defusie genoemd (Hayes et al., 2012).

Gedachte:
“Ik vind dit raar.”

Prima. Maar daar hoeft niet automatisch achteraan:

Conclusie:
“…dus die ander doet iets verkeerd.”

Dat eerste is een gedachte. Dat tweede is al een conclusie. En precies daar zit een klein beetje ruimte.

ACT-vraag

Heeft deze keuze daadwerkelijk gevolgen voor mij?

Of reageer ik vooral omdat iemand iets doet wat ik zelf niet zou doen?

Misschien is het gewoon niet jouw smaak

Je hoeft niet alles mooi te vinden. Je hoeft niet iedere levenskeuze te begrijpen. Je hoeft ook niet enthousiast te worden van iedereen die buiten de norm gaat staan. Maar een ongemakkelijk gevoel is nog geen bewijs dat er iets mis is. Soms maakt iemand gewoon een keuze die jij zelf nooit zou maken. En dat is eigenlijk het hele verhaal.

Niet iedere afwijking van jouw normaal is een probleem dat opgelost moet worden.

Soms is het gewoon iemand anders die een ander leven leidt.

Bronnen

Gross, J., & Vostroknutov, A. (2022). Why do people follow social norms? Current Opinion in Psychology, 44, 1–6. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2021.08.016

Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press.

Nieper, A. S., Beersma, B., Dijkstra, M. T. M., & Van Kleef, G. A. (2022). When and why does gossip increase prosocial behavior? Current Opinion in Psychology, 44, 315–320. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2021.10.009

Van Kleef, G. A., Wanders, F., Stamkou, E., & Homan, A. C. (2015). The social dynamics of breaking the rules: Antecedents and consequences of norm-violating behavior. Current Opinion in Psychology, 6, 25–31. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2015.03.013

Terug naar blog

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.